Dr Wadan

TRICHOTILLOMANIA
| د وېښتانو د ایستلو اختلال
 کله چې انسان خپل وېښتان په تکراري ډول وباسي، خو اصلي ستونزه یې یوازې د وېښتانو نه وي!
( Trichotillomania څه شی دی؟ )
:-Trichotillomania
یو Compulsive hair-pulling disorder (د وېښتانو د ایستلو اجباري اختلال) دی.
په دې حالت کې ناروغ په تکراري ډول خپل وېښتان راکاږي، راباسي یا یې شکوي، چې په پایله کې یې د وېښتانو Hair loss (تویېدل/کموالی) رامنځته کېږي.
دا عادت کله د یوې ځانګړې پېښې سره تړاو لري او کله د Chronic stress (اوږدمهاله رواني فشار)، اضطراب یا نورو رواني ستونزو سره اړیکه لري.
ځینې ناروغان حتی دا هم نه مني چې دوی خپل وېښتان پخپله باسي.
━━━━━ کلینیکي بڼه | Clinical Manifestations ━━━━━━━━━━━━━━━━━
د وېښتانو تویېدل کېدای شي:
🔹 د سر په پوستکي Scalp کې وي.
🔹 په ږیره Beard کې وي.
🔹 یا د بدن په بله وېښتنې لرونکې سیمه کې.
تر ټولو مهمه ځانګړنه دا ده چې د وېښتانو کمښت معمولاً نامنظم وي.
په یوه سیمه کې ممکن یو وخت:
▪️ ډېر لنډ او کم‌تراکم وېښتان
▪️ کوچنۍ بې‌وېښتانه سیمې
▪️ او عادي وېښتان
ټول یو ځای ولیدل شي.
مهمه نښه: د وېښتانو تویېدل د ناروغ د Dominant hand (غالب لاس) په اړخ کې زیات لیدل کېدای شي.
مثلاً که ناروغ ښی لاس غالب ولري، د سر په ښي اړخ کې Hair loss زیات لیدل کېدای شي.

په وېښتانو کې څه لیدل کېږي؟ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━
د وېښتانو په معاینه کې ممکن:
🔸 Broken hairs — مات شوي وېښتان
🔸 Anagen hairs — د ودې په فعال پړاو کې وېښتان 🔸 Hairs of different lengths — د مختلفو اوږدوالي وېښتان
ولیدل شي.
که ناروغ وېښتان په ډېر زور یا د Tweezers (د وېښتانو ایستلو چمټې) په وسیله وباسي، د پوستکي خراشونه او زخمونه هم رامنځته کېدای شي چې Neurotic excoriations ورته ویل کېږي.

مهمې نښې | Signs & Symptoms ━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🟠 تکراري د وېښتانو ایستل
🟠 د سر یا بدن د وېښتانو نامنظم کمېدل
🟠 مات او ډېر لنډ وېښتان
🟠 د مختلفو اوږدوالي وېښتان
🟠 کوچنۍ Bald areas
🟠 د غالب لاس په اړخ کې زیات Hair loss
🟠 د پوستکي خراشونه یا زخمونه
🟠 د وېښتانو له ایستلو وروسته د راحت احساس
🟠 د Stress یا Anxiety پر مهال د Hair pulling زیاتېدل
━ تشخیص | Diagnosis ━━━━━━━━━━━━━━━━━━
تشخیص تر ډېره Clinical diagnosis (کلینیکي تشخیص) دی.
خو تر تشخیص مخکې باید د وېښتانو د تویېدو نور مهم علتونه هم رد شي، لکه:
🔹 Alopecia areata — اتوایمیوني د وېښتانو تویېدل 🔹 Tinea capitis — د سر فنګسي انتان
🔹 Androgenetic alopecia — ارثي/هورموني Hair loss
🔹 نور د وېښتانو د تویېدو طبي علتونه
وروسته د ناروغ Psychiatric assessment (رواني ـ روانپزشکي ارزونه) هم مهمه ده.
درملنه | Management ━━━━━━━━━━━━━━━━━━
د Trichotillomania درملنه یوازې په درملو نه محدودېږي.
⭐ Habit Reversal Training (HRT)
د عادت د بدلون روزنه د مهمو درملنیزو طریقو څخه ده.
په دې کې ناروغ زده کوي چې:
Trigger پېژندل → د وېښتانو ایستلو عادت درک کول → د هغه پر ځای بل مناسب عمل ترسره کول
لکه:
✋ لاسونه مصروف ساتل
Stress ball استعمالول
 Hair pulling
محرکات پېژندل هغه شرایط کمول چې د‌ويښتانو د اېستلو غوښتنه زیاتوي
همدارنګه که ناروغ OCD، Depression، Anxiety یا بله رواني ستونزه ولري، باید هغه هم په مناسب ډول تشخیص او درملنه شي.
د Trichotillomania لپاره د درملو انتخاب باید د متخصص د ارزونې وروسته وشي؛ درمل د Behavioral therapy بدیل نه دي.
👨‍⚕️ د ناروغ احتمالي حالت | Clinical Case ━━━━━━━━━━━━━━━━━━
یو ناروغ د سر په یوه برخه کې د نامنظم Hair loss له امله مراجعه کوي.
په معاینه کې:
🔸 ځینې وېښتان ډېر لنډ دي.
🔸 ځینې مات شوي دي.
🔸 ځینې برخې تقریباً بې‌وېښتانه دي.
🔸 خو د سر ځینې برخې عادي وېښتان لري.
🔸 د Hair loss ساحه د ناروغ د غالب لاس په اړخ کې زیاته ده.
د ناروغ له تاریخچې څخه څرګندېږي چې د Stress پر مهال خپل وېښتان راکاږي.
په داسې حالت کې باید د نورو Alopecia علتونو له ردولو وروسته Trichotillomania په پام کې ونیول شي او ناروغ د رواني ارزونې لپاره هم وکتل شي.
📚 حواله:
Wolff K, Johnson RA, Saavedra AP. Fitzpatrick’s Dermatology Flash Cards. 1st Edition. McGraw-Hill Medical. Trichotillomania — Page 137.
📖 Source: Fitzpatrick’s Dermatology Flash Cards
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
👨‍⚕️ Dr. Arifullah Wadan
📱 WhatsApp: [0777592623]
طبي معلومات — د عامه پوهاوي او زده کړې لپاره
     
Dr Wadan Arif Ullah Wadan

د حمل وروسته پر نس پاتې کېدونکي کرښې؛ ایا له منځه تللی شي؟
ډېری ښځې د حمل پر مهال یا د زېږون وروسته پر نس، سینو، ورنونو او پښو نرۍ کرښې ویني. دې کرښو ته په طبي اصطلاح کې:
Stretch Marks (د پوستکي د کش کېدو کرښې)
یا
Striae Distensae (د پوستکي کششي نښې)
او هغه چې د حمل پر مهال رامنځته کېږي، ورته:Striae Gravidarum
(د حمل کششي نښې) ویل کېږي.
ولې دا کرښې پیدا کېږي؟
کله چې د حمل پر مهال نس او بدن غټېږي، پوستکی ډېر کش کېږي.
په پوستکي کې:
Collagen (کولاژین) → د پوستکي د کلکوالي لپاره مهم پروټین
Elastin (الاستین) پوستکي ته د کش کېدو او بېرته راټولېدو وړتیا ورکوي
Dermis (د پوستکي منځنۍ طبقه) → هغه طبقه ده چې کولاژین او الاستین پکې شتون لري.
د پوستکي د شدید کش، هورموني بدلونونو او جنتیکي استعداد له امله په Dermis کې بدلون رامنځته کېږي او Stretch Marks جوړېږي.

۱. Striae Rubrae ( نوې کششي نښې)
Rubrae = سورې
په لومړي پړاو کې کرښې عموماً:
سرې
ارغواني
ګلابي
یا د پوستکي د رنګ له مخې نسواري ښکاري.
دا مرحله د درملنې لپاره نسبتاً مناسبه ګڼل کېږي.
۲. Striae Albae ( زړې کششي نښې)
Albae = سپینې
وروسته کرښې:
سپینې یا نقره‌یي کېږي
لږ ژوروالی پیدا کوي
د پوستکي په سطحه د نریو داغونو په شکل پاتې کېږي.
د وخت په تېرېدو کې یې رنګ کمېدای شي، خو اکثره وخت په بشپړ ډول نه ورکېږي.
( د درملنې لارې)
1️⃣ Microneedling — مایکرو نېډلینګ / د وړو ستنو درملنه
په دې طریقه کې د یوې ځانګړې وسیلې په وسیله په پوستکي کې ډېرې وړې ستنې داخلېږي.
هدف یې دا دی چې د پوستکي طبیعي د رغېدو پروسه فعاله کړي او:
Collagen (کولاژین)
او
Elastin (الاستین)
بیا جوړېدو او تنظیم ته وهڅوي.
يادونه:- د همدې کتاب په Chapter 30: Microneedling کې د دې طریقې د عمل میکانیزم، وسایل، د ناروغ ارزونه، طریقه، وروسته پاملرنه، د جلسو شمېر، عوارض او احتیاطونه تشریح شوي دي. Pages V-184–V-189.
2️⃣ Fractional CO₂ Laser — د CO₂ لېزر
Fractional = په وړو برخو کې د لېزر استعمال
لېزر د پوستکي په ټاکلو برخو کې controlled injury (کنټرول شوی کوچنی زیان) جوړوي، څو د پوستکي د نوي جوړښت او Collagen Remodeling (د کولاژین بیا تنظیم) پروسه تحریک شي.
⚠️ په تورو او نسواري پوستکو کې باید ډېر احتیاط وشي، ځکه د درملنې وروسته Hyperpigmentation (د پوستکي زیات توروالی) رامنځته کېدای شي.
3️⃣ Radiofrequency — رېډیو فریکونسي
Radiofrequency (RF) = د راډیويي څپو درملنه
دا طریقه د پوستکي په ژورو برخو کې انرژي رسوي او د Collagen Remodeling (د کولاژین بیا تنظیم) لپاره کارول کېږي.
4️⃣ PRP — د ناروغ له خپلې وینې پلازما
PRP = Platelet-Rich Plasma
یعنې له پلیټلېټونو څخه بډایه پلازما.
د ناروغ لږه وینه اخیستل کېږي، پلازما ترې جلا کېږي او د پوستکي د بیا رغونې لپاره کارول کېږي.
ځینې وختونه PRP له Microneedling سره یوځای هم کارول کېږي.
5️⃣ کریمونه او مرطوب کوونکي
Moisturizer = د پوستکي مرطوب کوونکی
کریمونه د پوستکي وچوالی او خارښت کمولی شي، خو داسې کریم نشته چې د Stretch Marks د مخنیوي یا بشپړ له منځه وړلو لپاره قطعي تضمین ورکړي.

Tretinoin (ټرېټینویین)
ځینې وخت د زړو Stretch Marks لپاره د زېږون وروسته کارول کېږي، خو:
د حمل پر مهال باید Tretinoin استعمال نه شي.
مهمه خبره
(Stretch Marks )
خطرناکه ناروغي نه ده؛ دا د پوستکي یوه ډېره عامه بدلون دی.
د حمل په دوران کې تر 55–90٪ ښځو کې لیدل کېږي.
درملنه یې عموماً د دې لپاره کېږي چې:
✅ رنګ یې کم شي
✅ ژوروالی یې کم شي
✅ د پوستکي سطحه نرمه شي
✅ داغونه لږ ښکاره شي
خو 100٪ له منځه وړل یې عموماً ممکن نه دي.
پایله:
🔴 نوې سرې نښې → ژر ارزونه او درملنه غوره ده.
⚪ زاړه سپین داغونه → Microneedling، Fractional Laser، RF او ځینې وخت Combination Treatment (ګډه درملنه) کارول کېدای شي.
👩‍⚕️ د Skin Type (د پوستکي ډول)، د داغونو عمر، رنګ او ژوروالي له ارزونې وروسته باید مناسب Treatment Plan (د درملنې پلان) وټاکل شي.
📚 حواله:
Essentials for Aesthetic Dermatology in Ethnic Skin: Practice and Procedure
Editors: Mukta Sachdev & Niti Khunger
Chapter 30: Microneedling — Pages V-184–V-189.
🔬 د Stretch Marks د درملنې لپاره د Microneedling علمي مطالعه:
Treatment of striae distensae using needling therapy — Dermatologic Surgery.
د عامې روغتیا د معلوماتو لپاره: ACOG، NHS او American Family Physician.
✍️ Dr. Arifullah Wadan | ډاکټر عارف الله ودان
Arif Ullah Wadan Dr Wadan Following

نن درته يوه ښکلي موصوع انتخاب کوم...
لاندې کتاب څخه ...
ځوانکې يا دانې....
د هر ډول سره د هغې عکس او درجه ليکل شوي که مو خوښه شوي شير او لايک که هیروئ!!!!!

Acne Vulgaris
د ځوانکو (دانو )۴ کلینیکي درجې
Acne Vulgaris
یوازې «ځوانی دانې» نه دي؛ د پوستکي د lesions د ډول او شدت له مخې په مختلفو Grades درجو وېشل کېږي.
د Essentials for Aesthetic Dermatology in Ethnic Skin: Practice and Procedure کتاب د Acne Vulgaris لپاره لاندې ۴ درجې بیانوي:
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
GRADE 1 — Comedonal Acne
خفیف / ابتدایي Acne
اصلي lesions:• Comedones• کله ناکله لږ Papules
یعنې په دې مرحله کې Blackheads او Whiteheads غالب وي او التهاب ډېر کم وي.هدف تور سرونه يا هم سپين زوي لرونکی....
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
GRADE 2 — Papulopustular Acne
متوسطه درجه
اصلي lesions:• Comedones• Papules• لږ شمېر Pustules
په دې مرحله کې التهاب د Grade 1 په پرتله زیات وي او سورې دانې او لږ چرک لرونکې دانې هم څرګندېږي.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
GRADE 3 — Severe Papulopustular / Nodular Acne
شدید التهابي Acne
اصلي lesions:• زیات Pustules• Papules• Nodules• کله ناکله Abscesses
په دې مرحله کې التهاب ډېر څرګند وي او ژور nodules هم رامنځته کېدای شي.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
GRADE 4 — Severe Cystic / Acne Conglobata
تر ټولو شدید Acne
اصلي lesions:• Cysts• Abscesses• ژور او شدید التهاب• پراخ Scarring
په دې مرحله کې د دایمي داغونو (Acne Scars) خطر ډېر زیات وي.
د هر ډول يې عکسونه لاندې کتلی شي همدارنګه کتاب حوالي سره!!!!

━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📚 Reference:
Essentials for Aesthetic Dermatology in Ethnic Skin: Practice and ProcedureEdited by Mukta Sachdev, MD & Niti Khunger, MD, DDV, DNBChapter 6: Acne VulgarisAuthor: Suraj SachidanandSection 6.3.1: Acne Grading SystemCRC Press, 2023.


د ډیرو مالومات لپاره زما واټساپ او زنګ شميره
0777592623
Dr Wadan Arif Ullah Wadan

پوښتنه: په Rheumatoid Arthritis (RA) کې کوم لابراتواري مارکر تر ټولو زیات ځانګړتیا (Specificity) لري؟
A) ESR
B) CRP
C) Rheumatoid Factor (RF)
D) Anti-CCP Antibody
Dr Wadan Arif Ullah Wadan

یو ۶۵ کلن ناروغ د ساه لنډۍ، د پښو دوه‌طرفه پړسوب او د شپې په وخت کې د ساه بندۍ له امله مراجعه کوي. په معاینه کې JVP لوړ، bilateral basal crackles او S3 gallop موجود دی.
د لاندې کوم تشخیص تر ټولو زیات احتمال لري؟
A) COPD
B) Left-sided heart failure
C) Congestive heart failure (CHF)
D) Nephrotic syndrome
Arif Ullah Wadan Dr Wadan

یو ۵۵ کلن ناروغ د سینې درد، خولې او زړه بدوالي سره بیړنۍ څانګې ته مراجعه کوي. ECG کې ST elevation لیدل کېږي. د تشخیص د تایید لپاره کومه وینه‌معاینه تر ټولو مهمه ده؟
A) ESR
B) Troponin I
C) CRP
D) WBC
Dr Wadan Arif Ullah Wadan